نمودار علت و معلول یا استخوان ماهی چیست؟

معرفی

تعدادی از ابزارهای بهره وری و مدیریت که در سازمان های تجاری مورد استفاده قرار می گیرد، وجود دارد. نمودار علت و معلول یا استخوان ماهی و یا نمودار ایشی کاوا، یکی از این ابزارهای مدیریت است. با توجه به محبوبیت این ابزار، اکثر مدیران از آن بدون در نظر گرفتن مقیاس در سازمان استفاده می کنند.
مشکلاتی در سازمان ها وجود دارد و به همین دلیل باید فرآیند و ابزارهایی برای شناسایی علل مشکلات قبل از اینکه آن ها به سازمان آسیب برسانند، وجود داشته باشد.

مراحل استفاده از نمودار علت و معلول

مراحل زیر را دنبال کنید تا بتوانید یک نمودار علت و معلول را رسم کنید:

مرحله 1 - به درستی مشکل را شناسایی کنید.

مشکلاتی که با آن ها روبرو هستید به طور دقیق بیان کنید. گاهی اوقات شناسایی مشکل ممکن است ساده باشد. در چنین مواردی، تمام اثرات و مشاهدات را با جزئیات کامل بنویسید. یک جلسه طوفان فکری ممکن است بتواند مشکل واقعی را مشخص کند.
هنگامی که به درستی مشکل را شناسایی کردید، چهار ویژگی برای بررسی وجود دارد، چه کسی را شامل می شود، چه مشکلی است، چه زمانی رخ داد، وچه اتفاقی افتاد. مشکل را در در گوشه سمت چپ جعبه ای بنویسید. یک خط افقی به سمت راست آن بکشید و شکلی شبیه ستون فقرات ماهی بکشید.

مرحله 2 - اضافه کردن عامل های اصلی که به مشکل مرتبط است.

در این مرحله، عامل های اصلی مشکل را شناسایی کنید. برای هر عامل، خطی از ستون فقرات ماهی بکشید و به درستی آن را برچسب گذاری کنید. این عامل ها می توانند موارد مختلفی مانند افراد، مواد، ماشین آلات و یا تأثیرات خارجی باشند. بیشتر فکرکنید عامل های دیگری را به نمودار علت و معلول اضافه کنید. طوفان فکری در این مرحله بسیار مفید می باشد، زیرا مردم می توانند در زوایای مختلف به مشکل نگاه کنند و عامل های مختلفی را شناسایی کنند.

مرحله 3 - شناسایی علت ها

در هنگام شناسایی علت های احتمالی یک عامل را در نظر بگیرید. طوفان فکری به راه بیاندازید و سعی کنید علت های هر عامل را شناسایی کنید. این علت ها را به صورت افقی به استخوان ماهی اضافه کنید و آنها را برچسب گذاری کنید.
اگر علت بزرگ یا پیچیده باشد، شما می توانید آن را بیشتر تجزیه کنید و به صورت زیر علت به علت اصلی اضافه کنید. زمان بیشتری را در این مرحله سپری کنید تا مجموعه علت ها بصورت جامع باشد.

مرحله 4 - تجزیه و تحلیل نمودار

هنگامی که این مرحله شروع می شود، شما نموداری دارید که نشان دهنده مشکل، فاکتورهای دخیل و همه علت های احتمالی مشکل است. با توجه به ایده های طوفان فکری، شما می توانید علت ها را اولویت بندی کنید و محتمل ترین علت را جستجو کنید.
این تجزیه و تحلیل ممکن است منجر به انجام فعالیت های بیشتر مانند تحقیقات، مصاحبه ها و نظرسنجی ها شود. نمودار علت و معلول  زیر را ببینید:

نمودار علت و معلول

استفاده از نمودارهای علت و معلول

هنگامی که شروع به استفاده از نمودارهای علت و معلول می کنید، طوفان فکری یک مرحله حیاتی است. بدون طوفان فکری، یک نمودار علت و معلول اثربخش نمی تواند بدست آید.

بنابراین، در فرآیند تشریح نمودار علت و معلول، باید موارد زیر در نظر گرفته شود:

  • با یک جمله مشکل را به طور دقیق توصیف کنید. هرکسی که در جلسه طوفان فکری قرار دارد، باید در مورد آن جمله توافق داشته باشد.
  • این فرآیند باید مختصر باشد.
  • برای هر گره، تمام علت های احتمالی را در نظر بگیرید و آنها را به درخت اضافه کنید.
  • هر زیر علت را به علت اصلی آن وصل کنید.
  • شاخه های خالی مرتبط را به یکدیگر وصل کنید.
  • اگر یک شاخه خیلی سنگین باشد، آن را در دو بخش تقسیم کنید.

نتیجه

برای حل مشکلات سازمانی به طور اثربخش می توان از نمودارهای علت و معلول استفاده کرد. هیچ محدودیت یا محدودیتی در اعمال نمودارها به مشکلات و یا حوزه های مختلف وجود ندارد. سطح و شدت طوفان فکری، میزان موفقیت نمودارهای علت و معلول را تعیین می کند. بنابراین، تمام بخش های مرتبط باید در جلسه طوفان فکری حضور داشته باشند تا همه ی علت های احتمالی شناسایی شوند. هنگامی که علت ها شناسایی می شوند، تحقیقات بیشتری برای کشف جزئیات بیشتر لازم است.

توسط

نمودار پارتو چیست؟

نمودار پارتو یکی از موثرترین ابزارهایی است که مدیریت می تواند در هنگام شناسایی اولویت ها استفاده کند. نمودارهای پارتو به وضوح اطلاعات را به شکل سازمان یافته و مرت ...

نظرات کاربران

نظر خودتان را بنویسید