0

مدیربت استرس در رفتار سازمانی

دسته بندی رفتار سازمانی از حوزه مدیریت عمومی
مدیربت استرس در رفتار سازمانی

استرس چیست؟

در ادبيات و متون مديريتي از استرس به عنوان واكنشي براي سازش با عامل يا شرايط كه فشارهاي رواني يا فيزيكي بر فرد يا سازمان وارد مي‌كند تعريف شده است.

استرس عبارت است از واكنش هاي فيزيكي، ذهني و عاطفي كه در نتيجه تغييرات و نيازهاي زندگي فرد، تجربه مي‌شوند. تغييرات مي‌توانند بزرگ يا كوچك باشند. پاسخ افراد به تغييرات زندگي متفاوت است. استرس مثبت مي‌تواند يك انگيزش دهنده باشد در حالي كه استرس منفي مي‌تواند در زماني كه اين تغييرات و نيازها، فرد را شكست مي‌دهند، ايجاد شود.

به آمارها و اطلاعات زیر توجه کنید:

_ انستيتو ملي امنيت شغلي و انجمن روانشناسي آمريكا:

_ رشد مشكلات استرس در سطح جامعه بيش از 500 ميليارد دلار طي يك دهه به اقتصاد ملي ضرر زده است.

_ از هر 10 نفر كارمند يا كارگر دست كم 4 نفر شغل خود را در گروه مشاغل بسيار پر استرس درجه بندي ميكنند.

_ در ايالت متحده هزينه اي بالغ بر 150 ميليارد دلار صرف فشارهاي عصبي مي گردد.

_ تاثير استرس در بروز بيماري هاي قلبي از فشار خون و چربي نيز بيشتر است.

_ استرس شغلي به عنوان يكي از مهمترين خطرات شغلي در عصر مدرن مطرح است و مي‌تواند باعث كاهش توليد، غيبت ،جابجايي نيرو، تعارض هاي كاري و بالاترين هزينه هاي بهداشتي و درماني كاركنان گردد.

_ در انگلستان بيش از 60 درصد غيبت ها با فشار عصبي مرتبط اند.

تئوري ميدان نيرو (Force Field)

براين اساس در حالت تعادل بين نيروهاي موافق و مخالف توازن وجود دارد ولي هنگامي كه در تعادل آن ها اغتشاش احساس يا ايجاد شود فرد دچار استرس ميگردد.

 

مدیربت استرس در رفتار سازمانی

مدیریت استرس / Stress Management :

شناسایی و استفاده ی مناسب و به جا از نيروهاي بازدارنده قوي در فرد که موجب كاهش اثرات استرس يا عمق زماني نفوذ استرس بر فرد ميگردد را مديريت استرس ميگوييم. برای رسیدن به این منظور، ابتدا باید عوامل بروز استرس در فرد را بشناسیم:

عوامل ایجاد استرس

_ علل فردي                         _ علل سازماني

_ علل گروهي                      _ علل فراسازماني

علل فردی:

هر یک از ما در زندگی خود، نقش هایی ایفا می کنیم، مثل نقش پدر، همسر، رئیس، مرئوس، همکار، شهروند و... ایفای هر نقشی رفتارهای خاص خود را می طلبد و انتظاراتی را پدید می آورد، گاهی بین این نقش ها تضادهایی وجود دارد که ما را متحمل می‌کند. گاهی مشخص نبودن نقش باعث فشار می‌شود، مثلاً کاری که باید انجام دهیم، مشخص نیست و رئیس به دلیل انجام نگرفتن کار از ما عصبانی است. گاهی تعداد نقش هایی که باید ایفا کنیم، زیاد و از توان ما خارج است. مسؤولیت زیاد نیز خودش تنش زا است.

یکی دیگر از عوامل فردی، سن فرد است. افراد مسن به دلیل تجربه بیشتر فشار کمتری متحمل می‌شوند. عامل دیگر جنسیت است. خانم ها نسبت به آقایان از صبر و شکیبایی بیشتری برخوردارند و تحمل بیشتری در برابر فشار دارند.

رژیم غذایی نیز در تحمل ما نسبت به استرس تأثیر دارد. بعضی از غذاها به آرامش ما و در نتیجه به تحمل ما در برابر استرس کمک خواهند کرد.

مدیربت استرس در رفتار سازمانی

تاثير مواد غذايي بر ميزان استرس

1. بادام
این دانه کمک بسیار زیادی به کاهش استرس می کند. حاوی ویتامین B2، ویتامین E، روی و منیزیم است که به تولید سروتونین که تعدیل کننده ی اعصاب و از بین برنده ی استرس است کمک می کند. مشاهده شده است که روی نیز تا حدی با بعضی اثرات منفی استرس مقابله می کند. ویتامین E هم جزء آنتی اکسیدان هایی است که رادیکال های آزادی را که منجر به استرس و بیماری های قلبی می شود را از بین می برد. هر چند، نباید زیاد از آن استفاده کنید چون چربی بالایی دارد و با اینکه از نوع چربی غیر اشباع و سالم است باز ممکن است به اضافه وزن منجر شود.

2. ماهی
اکثر انواع ماهی ها حاوی همه ی ویتامین های مهم B هستند، بویژه انواع ضد استرس آن يعني  B6 و B12. در واقع ویتامین B12 یکی از مهمترین ویتامین هایی است که در ترکیبات شیمیایی مغز، عامل شادی بخش سروتونین تولید می کند. کمبود این ویتامین حتی ممکن است به افسردگی نیز منجر شود.

برای ناهار می توانید از ساندویچ یا سالاد ماهی تن استفاده کنید. و ماهی آزاد کبابی همراه با سبزیجات تازه نیز انتخاب خوبی برای شام می باشد.

3. گل کلم (کلم بروکلی)
کلم بروکلی نیز یکی دیگر از مواد غذایی است که سرشار از ویتامین های B می باشد. همچنین حاوی اسید فولیک است که یکی دیگر از اعضای خانواده ی ویتامین های B می باشد. اسيد فولیک به از بین بردن استرس، اضطراب، ترس و حتی افسردگی کمک می کند. می توانید از این ماده ی غذایی در کنار مرغ یا ماهی استفاده کنید.

4. برنج یا پاستای تمام غله
امروزه باز خوردن کربوهیدرات به رژیم های غذایی باز گشته است و همه متوجه شده اند که آن رژیم های فاقد کربوهیدرات های گذشته هیچ کارآیی ندارند. کربوهیدرات میزان سروتونین را در بدن بالا می برد و تاثیری آرامش بخش دارد. کربوهیدرات های عادی مثل نان سفید و پاستری (نوعی شیرینی) فقط تاثیری موقتی و زودگذر دارند و می توانند باعث اضافه وزن شما هم شوند اما کربوهیدرات های تمام غله، بسیار آرام تر هضم می شوند و اثری نشاط آور پر دوام تری دارند. 

5. سوشی
علاوه بر فوایدی که برای ماهی در  بالا ذکر شد جلبک های دریایی موجود در ماکی نیز خواص ضد استرس دارند. حاوی منیزیم و پانتوتنیک اسید و ویتامین B2 می باشد که همه به از بین بردن استرس کمک می کنند.

پانتوتنیک اسید ماده ی بسیار مهمی است که در سلامتی غده آدرنال نقشی اساسی دارد و کمک شایانی به از بین بردن استرس می کند. در مواقع استرس کمبود این ماده می تواند منجر به اضطراب و خستگی های مزمن هم شود.   

6. شیر
شیر علاوه بر ویتامین های B2 و B12، حاوی آنتی اکسیدان هایی است که رادیکال های آزاد ایجاد کننده ی استرس را از بین می برد. برای صبحانه می توانید شیر بنوشید، می توانید گه گاه به آن کمی کاکائو هم اضافه کنید.

7. طالبی و پنیر
طالبی یکی از منابع سرشار از ویتامین C است که بسیار به از بین بردن استرس و فشارهای روحی کمک می کند. در واقع استرس برای ساعت های متمادی میزان ویتامین C را در غده ی آدرنال کاهش می دهد  و به همین خاطر بهتر است از مواد غذایی حاوی ویتامین C استفاده شود. پـنـیـر هـم که یکی از منابع خوب ویتامین B2 و B12 است و ترکیب آن با طالبی برای صبحانه یا غذاهای میان وعده ای میتواند استرس را کاهش دهد.

8. گوشت گاو
گوشت گاو نیز حاوی آهن، روی و ویتامین های B است که استرس را کاهش می دهد. البته درست است، گوشت گاو حاوی میزان زیادی چربی اشباع غیر سالم هم هست که می تواند منجر به بیماری های قلبی شود. برای مقابله با این مشکل می توانید از قسمت های کم چربی گوشت استفاده کنید. 

9. سیریال صبحانه
این روزها، سیریال های صبحانه حاوی میزان زیادی ویتامین و مواد معدنی می باشد. از این رو می توانند به عنوان یکی از منابع ویتامین های B، اسید فولیک، ویتامین C و فیبر، ضد سرطان باشد.

10. ذغال اخته

این میوه های کوچک سرشار از ویتامین C هستند که تقلیل دهنده ی استرس و فشارهای روحی می باشند. علاوه بر این خاصیت، کم کالری هم هستند و باعث اضافه وزن نمی شوند. ذغال اخته همچنین منبع خوبی برای فیبر هم به شمار می رود که از یبوست و دل درد هایی که در زمان استرس ایجاد می شود جلوگیری می کند.

 

در یک کلام غذاهای استرس زا شامل:

     1. چای و قهوه و نوشیدنی های کافئین دار

     2. غذاهای سرخ کردنی و چرب

     3. مواد غذایی به دست آمده از حیوانات 

مدیربت استرس در رفتار سازمانی

علل گروهی

اولین عامل گروهی وجود یا عدم وجود نیازهای مشترک است. هرچقدر نیازهای یک گروه مشترک و با هم نزدیک تر باشد، فشار کمتری متحمل می‌شود.

عامل دوم انسجام در گروه است، اختلاف در داخل گروه و بین افراد با یکدیگر فشار زیادی بر افراد وارد می آورد. مشخص نبودن و خوب تعریف نشدن نقش ها در داخل گروه عامل دیگری است که هرچقدر نقش ها در داخل گروه نامشخص تر باشد، فشار بیشتری بر فرد وارد خواهد آمد. 

 

مدیربت استرس در رفتار سازمانی

علل سازمانی

نوع کار، نقشی که افراد باید ایفا کنند، خواسته‌های همکاران، ساختار سازمانی، مدیریت یا رهبری در میزان فشار وارده بر فرد دخیل اند. جو حاکم بر سازمان و فرهنگ سازمان نیز با استرس رابطه دارد، اگر جو حاکم بر یک سازمان مثبت باشد، افراد پرتلاش، کاری و مسؤولیت پذیر و خلاق فشار کمتری احساس می‌کنند.

عامل دیگر نحوه تقسیم وظایف و شرح وظایف در سطح سازمان است که وظایف باید شفاف و مشخص بوده و قوانین دست و پاگیر نباشد، همچنان که اگر سبک مدیر با سلیقه کارکنان مطابقت نداشته باشد، کارمندان استرس بیشتری را متحمل می‌شوند. حجم کم/زیاد کار، شیفت کاری، حوادث محیط کار، شرایط نامساعد محیط کار (مثل سر و صدا، حرارت، گرد و غبار، مواد شیمیایی،...)، احساس عدم امنیت شغلی، عدم توزیع عادلانه امکانات، اختلاف میان همکاران، کار در شرایط تنهایی، به چالش نگرفتن استعدادهای فرد، ارتقای بی ضابطه، تصاحب پست ها توسط افراد بیرون سازمان، همه و همه تنش زا و باعث بروز استرس هستند.

 

مدیربت استرس در رفتار سازمانی

علل فراسازمانی

بعضی از عوامل فشار به خانواده و اجتماعی که در آن زندگی می کنیم، بر می‌گردد: نامطمئن بودن وضع اقتصادی، نامطمئن بودن وضع سیاسی، بی ثباتی و ناکارآمدی قوانین، نامطمئن بودن تکنولوژی، مشکلات مالی واقتصادی، مشکلات خانوادگی، تحصیل فرزندان، محل سکونت همه می‌تواند در میزان فشاری که تحمل می کنیم، نقش داشته باشد. حمایت های خانوادگی و فامیلی نیز در تحمل افراد در برابر فشارها نقش دارند. مسائل سیاسی_اقتصادی نیز باعث ایجاد فشار می‌شود. رکود اقتصادی کوتاه مدت هم موجب افزایش تنش می‌شود، هنگامی که سیستم‌های اقتصادی به قهقرا می روند، سازمان ها از نیروی کار خود می کاهند، اضافه کاری کاهش می یابد، تعدادی از کارکنان منتظر یا منفصل از خدمت شده، حقوق ها کاهش می یابد، هفته‌های کاری کوتاه می‌گردد و از این قبیل مسائل که در عمل تنش زا هستند.

 

استراتژی‌های حذف عوامل استرس‌زا

مدیربت استرس در رفتار سازمانی

بهبود و استفاده از زمان

طبق ماتریس زیر، با تمرکز بر اولویت و ضرورت فعالیت ها می توان در جهت کاهش استرس قدم برداشت. لذا تا می‌توانیم باید به سمتی حرکت کنیم که بیشتر وقتمان صرف فعالیت های با اهمیت بالا ولی با فوریت پایین (یا بعبارتی برنامه‌ریزی و پرورش) شود.

 

مدیربت استرس در رفتار سازمانی

گردآورنده مطالب و مولف:   محمد بزازی              مشاور علمی: -                   ویراستاران:  ویدا محمدی، مرتضی محمدی

تست اندازه گيري استرس

1. وقتي كارها در محيط كار درست پيش نمي رود، من خود را مقصر مي دانم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب             4) هميشه

2. من مشكلاتم را در خودم مي ريزم و بعد احساس انفجار مي كنم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

3. من براي فراموش كردن مشكلات شخصي، روي كارم تمركز مي كنم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

4. من عصبانيت و خشم خود را روي نزديكانم خالي مي كنم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

5. من وقتي تحت فشار هستم، به تغييرات منفي در الگوهي رفتاريم توجهي ندارم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

6. من بر روي جنبه هي منفي زندگيم بيشتر تكيه مي كنم تا بر روي جنبه هاي مثبت زندگيم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

7. از تجربه شرايط جديد احساس ناراحتي مي كنم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

8. احساس مي كنم نقشي كه در زندگي يا محيط كار به عهده دارم، بي ارزش است.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

9. من براي انجام كار و يا حضور در جلسات مهم دير مي رسم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

10. به انتقادات شخصي به طور منفي پاسخ مي دهم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

11. وقتي مي نشينم و براي يك ساعت كاري انجام نمي دهم، احساس گناه مي كنم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

12. حتي اگر تحت فشار نباشم، باز هم هول مي شوم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

13. هنگامي كه دوست دارم روزنامه بخوانم وقت كافي ندارم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

14. اكثر اوقات نياز به كمك و توجه ديگران دارم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

15. از ابراز عواطف دروني خود در محيط كار و خانه پرهيز مي كنم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

16. كارهايي بيش از حد توانم به عهده مي گيرم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

17. با نصيحت هاي همكاران و بالادستان مخالفت مي كنم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

18. محدوديت هاي شغلي و جسمي خود را ناديده مي گيرم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

19. به سرگرمي ها و علائق خود نمي پردازم. زيرا، كارم تمام وقتم را مي گيرد.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

20. من با موقعيت ها روبرو مي شوم ، قبل از اين كه به طور كامل به آن فكر كنم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

21. آنقدر مشغله دارم كه نمي توانم در طول هفته با دوستان و همكارانم يك وعده غذا بخورم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

22. در هنگام وجود مشكل، از رويارويي با شرايط سخت فرار مي كنم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

23. وقتي با اعتماد به نفس عمل نمي كنم، ديگران از من سوء استفاده مي كنند.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

24. وقتي كارم زياد است از بيان آن نگران هستم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

25. وقتي كارم زياد است از واگذار كردن آن به ديگران خودداري مي كنم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

26. قبل از اولويت بندي، به كارها رسيدگي مي كنم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

27. گفتن "نه"، به درخواست ها و تقاضاهاي ديگران برايم سخت است.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

28. فكر مي كنم بايد هر روز كار عقب افتاده ام را تمام كنم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

29. فكر مي كنم نمي توانم با حجم زياد كارهايم، كنار بيايم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

30. ترس از شكست مانع پيشرفتم مي شود.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

31. دوست دارم زندگي شغلي ام را بر زندگي خانوادگي خود ترجيح دهم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه

32. اگر همه چيز سر وقت انجام نشود بي صبر و حوصله مي شوم.

                            1) هرگز              2) گاهي اوقات             3) اغلب            4) هميشه 

 

به منظور تفسير نتایج، پس از تجمیع امتیازات موارد مطرح شده در تست بالا، مجموع بدست آمده را از طریق دسته بندی زیر بررسی می نماییم.

در بازه 32 - 64   : كنترل خوب عصبي، انگيزه كم كاركنان، لزوم ايجاد تعادل بين فشار عصبي مثبت و منفي

در بازه 65 - 95   : استرس معقول، نياز به توجه و پيشرفت بيشتر

در بازه 96 - 128 : استرس بالا، نياز به پيگيري جدّي

نظر شما در مورد این مطلب

جهت ثبت نظرات، ابتدا باید در سایت وارد شوید.

درباره مدیرسان


مدیرسان ارتباطی میان دانشگاه و صنعت


سایت مدیرسان با هدف ارتباط عمیق بین مفاهیم ارائه شده در دانشگاه و نیازمندی های صنایع تاسیس شده است. ما با درک این نیازمندی، مفاهیم مهندسی صنایع و مدیریت را با یک نگاه جدید و کاربردی در این سایت گردآورده ایم، تا شاید بتواند در گوشه ای از صنعت کشورمان گره گشای کارشناسان و متخصصان ایرانی باشند.

هدف ما از این بخش، ارائه ی مطالب پایه و اساسی در زمینه علوم مدیریت و مهندسی صنایع می باشد. شما با مطالعه این بخش، می توانید کلیدواژه های علوم مدیریت را درک کرده و با نگاه بهتری نسبت به انتخاب تکنیک ها و حل مسائل کاری خودتان اقدام کنید.