نقدی کوتاه بر توسعه خوشه های صنعتی

نقدی کوتاه بر توسعه خوشه های صنعتی

چندی است که توسعه خوشه های صنعتی به عنوان سیاست کشور در حوزه توسعه شرکتهای کوچک و متوسط انتخاب شده است. اینکه چرا این روش برای توسعه انتخاب شده اگر چه جای بحث دارد اما به هر صورت می توان امیدوار بود که در صورت اجرای صحیح این سیاست نتایج مطلوبی در کشور بوجود آید. 

متاسفانه دیر بازی است که در کشور برای موارد یکسان متولیان زیادی دیده می شود. صنایع کوچک نیز از این قاعده بی نصیب نمانده و وزارت صنایع، سازمان توسعه تجاری، وزارت بازرگانی و و زارت تعاون خود را به نوعی در قبال این نوع شرکتها مسئول می دانند. به هر صورت جدی ترین اقدام را وزارت صنایع انجام داد. تاسیس سازمان صنایع کوچک شاید گامی اساسی در این راستا تلقی گردد. این سازمان نیز به نوبه خود دفتر توسعه خوشه های صنعتی را ایجاد نمود تا بدین وسیله بتواند توسعه خوشه ها راسازماندهی و شتاب بخشد. اما آنچه که امروز رخ داده اثری از این توسعه دیده نمی شود. اگر چه مطالعات این دفتر در زمینه خوشه ها به نزدیک یک دهه می رسد و برنامه های اجرایی نیز ظاهرا در دستور کار آن قرار گرفته اما نتیجه چندان قابل قبول نیست. حال سوال اینجا است که چرا؟

جواب داده به سوال فوق نیازمند بررسی بیشتر است اما با نگاهی بر اطلاعات موجود در این زمینه می توان چند نکته استراتژیک را متذکر شد. که بد نیست این دفتر به آنها بیشتر فکر کند.

اولا هر فعالیت اقتصادی باید همراه با مزیت رقابتی باشد. این مزیت ایجادی است و باید همزمان با محیط کلان کشور این مزیت را ایجاد نمود. حال باید دید که کدامیک از این خوشه های انتخاب شده دارای شرایطی هستند که بتوان در آنها مزیت رقابتی ایجاد نمود و یا خود دارای مزیت رقابتی باشند. نگاهی گذرا بر خوشه های انتخاب شده این موضوع را به ذهن متبادر می کند که این خوشه ها نه خود دارای مزیت رقابتی هستند و نه در سطح کلان تلاشی برای ایجاد مزیت رقابتی در آنها شده است. این امر نشان دهنده ضعف در بخش مطالعات اولیه انتخاب و طراحی فازهای توسعه خوشه می باشد.

این خدمات را از مشاوان مدیرسان بخواهید:

انجام مطالعات امکانسنجی و تهیه طرح های توجیهی اولین و مهمترین مرحله هر کسب و کاری است که ضامن انتخاب بهینه توجیه پذیری فنی و اقتصادی یک پروژه است. مدیرسان شما را در تهیه یک طرح توجیهی مناسب یاری می رساند تا از خطر شروع یک کسب و کار غیر اقتصادی دوری کنید.

اطلاعات بیشتر

انجام مطالعات بازار و طرح های بازاریابی اعم از بررسی و تحلیل رقبا- برآورد حجم مشتریان- پیش بینی فروش و روند صنعت جهت کاهش ریسک های منفی و افزایش موفقیت کسب و کارها بسیار حیاتی است. مدیرسان با تجربه ای طولانی در این زمینه آماده ارایه خدمات به شما است.

اطلاعات بیشتر

دوما با انتخاب خوشه های صنعتی روشی که برای توسعه آنها در نظر گرفته شده نیز دارای اهمیت است. کسانی که با ادبیات علمی خوشه آشنایی داراند آن را به عنوان یک راهکار توسعه ای مبتنی بر دموکراسی تلقی می کنند. به همین دلیل است که اصلی ترین مبنای خوشه همکاری در حین رقابت است. اما با نگاهی بر ساختار شرکتهای کوچک و متوسط در داخل کشور به راحتی می شود دریافت که پایه شکل گیری این شرکتها به دو شکل است:

  1. شکل گیری مبتنی بر فرهنگ استاد و شاگردی
  2. شکل گیری مبتنی بر فرهنگ ارباب و رعیتی

بدیهی است که این دو اصل با ددموکراسی در تلاقی است و شاید یکی از دلایل عدم موفقیت خوشه های صنعتی این ساختار باشد که البته راهکار آن فرهنگ سازی در این شرکتها می باشد. این امر اگر چه زمان بر است اما با توجه به شرایط کشور قطعا می توان استراتژیهایی انتخاب شود تا سرعت بیشتری پیدا کند. بنابراین به جا است که این نکته را در ذهن داشته باشیم که خوشه های صنعتی قبل از اینکه صنعتی باشند فرهنگی هستند. یکی از راهکارهای مورد توجع می تواند مبتنی بر نظام همکاری در روستا ها باشد. در روستا ها بدون درک واژه خوشه عملا از این متدولوژی برای سالهای متمادی استفاده شده است. لذا انتخاب صنایعی نمادین در روستا ها می توانست ضریب نفوذ فرهنگ سازی را افزایش دهد. ضمن اینکه فعالیتهایی که معمولا در روستاها جا افتاده است اغلب از مزیت رقابتی برخودارند، چرا که عمر وجود آنها طولانی است و این نشان دهنده بازار و مزیت است. به عنوان مثال سیستم های دامداری و پخت نان در اغلب روستاها از یک نظم هماهنگ شده ای طبیعت می کند.

سوما انتخاب خوشه های صنعتی و توسعه آنها مبتنی بر بازار و نیاز مصرف کنندگان امری حتمی است. ای کاش در این مدت نام تجاری محصولی که در یک خوشه صنعتی تولید شده بود را می توان در کشور یافت. نظام ورود به بازار خوشه های صنعتی که از حیاتی ترین بخشها می باشد کاملا از توجه دور مانده است. باید توجه داشت که امکان رقابت خوشه های صنعتی در بخشهای خاص بازار است. به عبارت دیگر تولید انبوه توسط خوشه های صنعتی صرفه لقتصادی نداشته و این شرکتها بواسطه ساختار خود توان نوآوری و تولید محصولات جدید را باید  داشته باشند. حال آنکه حضور خوشه های صنعتی در بازار کالاهای جدید که دیده نمی شود و در بازارهای معمول نیز از آنها اثری نیست. به عنوان مثال بازار کفش ایران در اختیار دو کشور چین و ایتالیا است. دهکهای بالایی بازار که کفشهای ایتالیایی می پوشند و دهکهای عمومی بازار نیز که به کفشهای پینی روی بهتری نشان می دهند و یا در نهایت کفشهای ایرانی که با کیفیت متوسطی تولید می شود. بنده هر چه در بازار گشتم اثری از کفش خوشه تبریز نیافته و حتی توسعه نیز در باب خرید آن نگرفتم. جالب آنجا است که خود تبریزیها توصیه می کنند کفش تبریز نخرید چون کیفیت آن مانند گذشته نیست. بنابراین ضعف انتخاب استراتژی بازار و برنامه ریزی برای ورود و تولید محصولات جدید به بازار داخلی در خوشه های صنعتی کاملا حس می شود.  

چهارما انتخاب عاملین توسعه خوشه های صنعتی است. انتخاب عاملین معمولا فردی صورت می گیرد. اما پر واضح است که توسعه خوشه های صنعتی نیاز به تخصصهای گوناگون داشته و باید بر اساس توانمندی سازمانی باشد. بنابراین این عاملین باید شرکتهایی باشند با تخصصهای مختلف که حتما این شرکتها متشکل از اعضاء خوشه در آن سهم داشته باشند. ضمن اینکه در این صورت نیاز به نظارت بر روند کاری عاملین نیز وجود نخواهد داشت. از سوی دیگر دیده شده که در حضور متخصصین اقتصاد، مدیریت و مهندسی صنایع عاملین توسعه معمولا از بین متخصصین رشتهای غیر مرتبط انتخاب شده اند.

برای تسریع در توسعه خوشه های صنعتی باید نگاهی نو را تجربه نمود. چرا که وضعیت موجود مطلوب نبوده و امیدی نیز به بهبود آن نمی رود. به نظر اینجانب پیشنهاد می گردد تا موارد زیر مورد توجه مجدد مسئولین امر قرار گیرد.

  1. کاهش تعداد خوشه های صنعتی این لیست بلند بالا صرفا منابع را هدر می دهد و قطعا نتیجه ای در بر نخواهد داشت.
  2. فرهنگ سازی در صنایع کوچک و متوسط در حد وسیع با کمک وزارت صنایع و شرکت شهرکها
  3. انتخاب خوشه ای نمادین و تلاش برای بهبود وضعیت آن به عنوان الگو
  4. توسعه شرکتهای مشاور بازار و اساس قرار دادن نفوذ به بازار خوشه های صنعتی
  5. انتخاب مجدد و بهینه عاملین توسعه که تخصصهای مرتبط با موضوع (اقتصاد، مدیریت، مهندسی صنایع) داشته باشند.
  6. تدوین روش و متدولوژی بومی که بتواند از ابتدا تا انتها توسعه را تصویر نماید.
  7. استفاده از تکنولوژیهای روز برای توسعه خوشه های صنعتی.
  8. تمرکز بیشتر بر نوآوری و خوشه های دانش محور.
  9. توجه ویژه به شرکتهای خدماتی که به نظر سهم بیشتری در اقتصاد کشور دارند.

 

سید مهام الدین طباطبائی

نمونه ای از پروژه های تیم مشاوران مدیرسان

طراحی، پیاده سازی و استقرار سیستم یکپارچه مدیریت ارتباط با تامین کنندگان شرکت افق کوروش

اطلاعات بیشتر

استقرار و راهبری سیستم مدیریت هزینه بر اساس تکنیک ارزش کسب شده (EVM) در شرکت پیمانکاری آسفالت طوس

اطلاعات بیشتر

آذر 1389

در پایان امید است که این نقد بتواند نگاهی نو در توسعه خوشه های صنعتی ایجاد نماید. لازم به ذکر است که نگاه نگارنده به خوشه های صنعتی مثبت بوده و در صورت بهبود روند انتظار می رود نتایج بهینه تری حاصل شود.

 

سایر مطالب مرتبط از بلاگ
بوم مدل کسب و کار
تهیه بوم مدل کسب و کار(BMC(Business model canvas به معنی مشخص نمودن ارزش پیشنهادی به مشتریان مشخص بهمراه تعیین دقیق کلیه ارتباطات مابین فرایندها و فعالیت ها و تامین کنندگان و ... بر طبق مدل طراحی ...
1396/11/20
کارت امتیازی متوازن (BSC-Balance Score Card)
سیستمهای ارزیابی و کنترل اهداف و استراتژیها در سازمان با تمرکز بر کارت امتیازی متوازن BSC
1396/11/15
استارتاپ چیست؟
استارت‌ آپ یا شرکت نوپا معمولا به یک کسب و کاری اطلاق می شود که به تازگی و با استفاده از راه حل های نوآورانه روشی نوین را برای حل یک نیاز بازار ارایه داده است. ویژگی بارز اکثر استارتاپ ها استفاده ...
1396/11/13
خلاصه کتاب استراتژی اثربخش
خلاصه کتاب استراتژی اثربخش
1394/5/10
فایل جامع آموزشی تحلیل سیستم‌
فایل جامع آموزشی تحلیل سیستم‌
1394/5/5
Lean Startup
اریک ریس که خود یک کارآفرین موفق امریکایی است، موضوعی را که عامل موفقیت آخرین پروژه خویش دانسته به شکل ساده و خلاقانه ای با نام «استارت آپ لُخم» مطرح کرده و در کتابی به این نام به چاپ رسانیده ...
1394/4/16
کتاب مدیریت استراتژیک
عنوان فایل کتاب مدیریت استراتژیک، 278 صفحه، قالبPDF، نویسنده آقای دکتر لطف ا.. فروزنده، تهیه کننده پاورپوینت آقای دکتر محمد محمودی میمند، شامل 7 فصل
1394/3/20
Comfar Expert III (کامفار)
عنوان فایل Comfar Expert III (کامفار)، 38 صفحه، قالب PDF، تسهیل گر آموزشی آقای مهندس محمد فتحی راسخ، مباحث مطرح شده در فایل جزوء آموزشی نرم افزار کامفار 3، آشنایی با محیط نرم افزار، انجام محاسبات ...
1394/3/18
مطالعات امکانسنجي و ارزيابي
عنوان فایل مطالعات امکانسنجي و ارزيابي، 110صفحه، قالب PDF، ارائه دهنده فایل آقای آرنوش شاکري، در این فایل 5 موضوع اصلی مطرح شده است.
1394/3/18
رويكردي برمديريت استراتژي در حوزه صدا وسیما
عنوان فایل رويكردي برمديريت استراتژي در حوزه صدا وسیما، 62 صفحه، قالب PDF، گردآورنده آقای دكتر نيما مختارزاده،شامل مباحث: تعريف مديريت استراتژيك، چشم انداز سازمان صدا و سيما و... .
1394/3/17

نظرات کاربران

نظر خودتان را بنویسید